1-کرم سفید ریشه
Polyphylla olivieri Cast-1-1
حــــشرات كامــــل سوســــكهــــاي بــــزرگ بــــه طــــول 35-27 ميلي متر قهو ه اي رنگ با لكه هـاي سـفيد فـراوان روي بالپوشها و سه نوار طولي روشن در پشت سينه اول ميباشند. مهمتـرين و جه تمايز حشرات نر و ماده در شـاخك هـاي آنهاست، به نحوي كه شاخك ها در حشرات نر در انتهـا داراي 7ورق بزرگ و در حشرات ماده داراي 5 ورق كوچك ميباشد. تخم :درشت، بيضي شكل و به رنگ سفيد مي باشد، بـه طـور متوسط ابعاد تخمها 4×5/2 ميليمتر است.
فرم خسارتزا آفت مي باشد و با توجه به جثه بزرگ و پاهاي سينه ای خود در بین باغداران کاملا شناخته شده است .شكل عمومي لارو خميده و داراي سه جفـت پـاي سـينه اي مشخص است.
جهت سپري شدن يك نسل آفت نياز به 2 تـا 3سال زمان ميباشد .از نظر دامنه ميزباني، آفت بسيار پلي فاز بوده و درختان میوه هسته دار نيز يكي از ميزبانان مهم آن محسوب ميشوند .لاروها در زير خاک از ريشه های درختان میوه هسته دار تغذيه مي كنند .زمانيكه لاروهـاي سـنين بـالا به درختان میوه هسته دار جوان حمله كنند ، ريشه ًها سـريعا قطـع شـده و درخـت يكباره خشك مي شود. از نشانه هاي ظاهري خسارت اين آفـت جهت متمايز كردن خسارت آن از ديگر آفات و عوامل بيمـاريزا، لكه اي بودن خسارت است.
لاروهاي سن يك كه منتج از تفريخ تخم ها مي باشند عمدتا از مواد پوسيده گياهي و ريشه علف هاي هرز بستر باغ تغذيه مي كنند حشرات كامل از اواسط خرداد ماه درطبيعت ظاهر مي شوند. در اينجا نيز همانند اكثر حشرات، ابتدا حشرات نر ظاهر مي شوند. طول دوره خروج و فعاليت حشرات كامل حدود دو ماه به طول مي انجامد.
روشهاي كنترل
منابع موجود نشان مي دهد كه تاكنون عوامل مختلف طبيعي به صورت پارازيت، پرداتور، عامل بيماريزا و ديگر عوامل مراحل مختلف زندگي آفت را مورد حمله قرار مي دهند. ولي با اين همه متاسفانه در مناطق آلوده اي كه آفت حالت طغياني دارد، چاره اي جز كنترل شيميايي وجود ندارد . از سويي اين روش مبارزه نيز به دليل وضعيت زندگي آفت مشكل مي باشد اما براي اخذ نتيجه مطلوب لازم است به شرح زير به مدت حداقل سه سال و به طور فراگير انجام شود.
در زمان مناسب كه همزمان با خروج لارو هاي سن 1 مي باشد، پس از گاورو شدن زمين، زير سايه انداز درختان (لكه هاي آلوده) شخم زده و سپس با توجه به وسعت سطح مذكور از محلول سمي مربوطه كه قبلا تهيه شده است زير تاج درخت را سم ريزي مي كنيم. ميزان محلول مصرفي بايد با توجه به اندازه درخت و بافت خاك تغيير كند .
سپس سه تا پنج روز بعد يك آبياري سبك كه پخش بهتر و يكنواخت تر سم را در عمق فعاليت آفت درپي داشته باشد ، انجام مي شود . بديهي است چنانچه آبياري سنگين انجام شود جز شستشو و كاهش غلظت و عدم نتيجه گيري مطلوب چيزي درپي نخواهد داشت.
از آنجا كه هدف اصلي از انجام مبارزه شيميايي از بين بردن لاروهاي سن 1 مي باشد، بنابراين با توجه به دوره زندگي آفت لازم است اين كار به مدت 3 سال و به طور فراگير انجام شود. تركيب مورد استفاده : ديازينون 60 % امولسيون برحسب 1-1.5 در هزار است. با توجه به دوام كم اين تركيب بهتر است يك ماه بعد اين كار تكرار گردد . لزوم معرفي ترك =يبات جديد،براي كنترل اين آفت، بيش ار پيش احساس ميشود.
Polyphylla adspersa Motsch-2-1
حشرات كامل اين آفت اندكي كوچك تر از گونه قبلي (23-30 میلی متر) می باشد و و رنگ عمومي آنها قهوه اي مايل به قرمز است. دو شكلي جنسي در اين گونه نيز همانند گونه قبلدكاملاً مشهود است . از نقطه نظر پراكنش اين گونه نيز در اكثر مناطق كشور فعاليت دارد ولي خسارت آن در استان هاي خراسان بر روی درختان میوه هسته دار شديد گزارش شده است.
دوره خروج حشرات كامل اندكي زودتر از گونه قبلي شروع و زودتر نيز به پايان مي رسد . از نظر مبارزه و كنترل، اين گونه نيز مي توان دقيقا مانند گونه ي قبلي عمل كرد.
3-1 كرمهاي سفيد ريشه گونه های جنس .Melolontha sp
رنگ حشرات كامل گونه اول قهوه اي روشن تا تيره و گونه دوم قهوه اي مايل به خاكستري است . انتهاي بدن در هر دو گونه طويل و نوك تيز بوده و از زير بالپوش ها بيرون زده شده است . لارو شبيه گونه هاي قبلي است . زمان فعاليت حشرات كامل كوتاه تر و به ارديبهشت ماه خلاصه مي شود . براي اين گونه مبارزه شيميايي توصيه نمي شود.
2- زنجره مو .Psalmocharias alhageus Kol
حشرات كامل معمولا در طول خرداد و تير ماه ظاهر مي شوند. قبل از آن، پوره سن آخر از خاك خارج شده و خود را روي يك تكيه گاه مثل تنه درخت ثابت كرده و سپس حشرات كامل پوسته را از پشت شكافته و خارج مي گردند. معمولاً حشرات ماده كمي بزرگتر از نرها هستند.
رنگ كلي بدن سبز روشن است . حشرات نر با كمك دستگاه توليد صدا كه روي بند اول شكم قرار گرفته است، صدا توليد مي كنند، حشرات ماده داراي تخم ريز نسبتاً بلند اره مانند مي باشند.
نحوه خسارت
عمده خسارت به درختان میوه هسته دار توسط پوره هاست . آفت چند سال (در اين گونه 4 تا 7 سال) از عمر خود را در زير خاك و روي ريشه ميزبان مستقر شده و با كمك قطعات دهاني مكنده خود، شيره گياهي درختان میوه هسته دار را مي مكد. تعداد سنين پورگي آفت بين 5 تا 7 سن ذكر شده است. پوره هاي سنين اول سفيد رنگ بوده و پاهاي جلو آنها قوي و از نوع كننده مي باشد.
آفت در سنين 1 و 2 پورگي داراي چشم بوده ولي پس از آن چشم هاي خود را از دست داده و دو برجستگي به جاي چشم ها ديده مي شود . در سن چهارم پورگي تغيير رنگ حاصل شده و به رنگ كرم در مي آيند حشرات ماده تخم هاي خود را روي سرشاخه های درختان میوه هسته دار و داخل نسج گياه قرار مي دهند.
روش های كنترل
– ساده ترين و شايد به عبارتي موثرترين راه كنترل آفت، حذف و معدوم كردن سرشاخه هاي آلوده ی درختان میوه هسته دار پس از تخمريزي و قبل از تفريخ تخم ها در اوايل تا اواسط تابستان است.
– در رابطه با كنترل شيميايي با توجه به محل زندگي پوره هاي آفت كه در عمق خاك به سر مي برند، اين كار به آساني امكان پذير نيست . در سال هاي اخير از تركيبات سيستميك به روش ريختن محلول شيميائي در پاي درختان میوه هسته دار استفاده مي شود.
3-كرم هاي طوقه و ريشه درختان ميوه گونه هاي مختلف جنس Capnodis
اين حشرات عمده خسارتشان متوجه درختان ميوه هسته دار است و كمتر روي درختان دانه دار، از جمله سيب خسارت مي زنند بنابراين با توجه به اهميت موضوع به شرح يك گونه مهم از آنها مي پردازيم.
Capnodis tenebrionis-1-3
رنگ عمومي حشرات كامل سياه مات است، زمينه پشت، سينه اول سفيد رنگ با لكه هاي سياه نامنظم در متن آن مي باشد، چهار لكه از لكه هاي پشت سينه اول بزرگتر از بقيه هستند. طول حشرات كامل از 16 تا 27 ميلي متر در نوسان است. تخم هاي حشره سفيد رنگ و نسبتاً درشت و به ابعاد تقريبي 1.2 ميلي متر مي باشند.
محل تخم ريزي خاك اطراف طوقه ×1/5 و ريشه درختان ميزبان است . لاروهاي سن اول داراي دستجات بلند مو در دو طرف و انتهاي بدن بوده و اين موها در جابجايي لاروها و رسي دن آنها به طوقه و ريشه درختان ميزبان نقش بسزايي را بازي مي كنند. از نقطه نظر پراكنش، اين آفت در اكثر مناطق زير كشت سيب وجود دارد.
خسارت اصلي آفت به منطقه طوقه و ريشه هاي سطحي ميزبان وارد مي شود. لارو با سوراخ كردن پوست منطقه فعاليت وارد نسنج ميزبان شده و ضمن تغذيه از منطقه كامبيوم دالان هايي را ايجاد مي كند، به اين ترتيب لارو علاوه بر تغذيه، قطع سيستم آوند آبكش درختان میوه هسته دار را نيز باعث مي شود.
لذا به همين دليل ريشه با كمبود غذاي پرورده روبرو شده و ضعف درخت تشديد مي شود . محل دالان پس از تغذيه پر از فضولات لارو مي شود. حشرات كامل نيز با تغذيه از سرشاخه هاي جوان و برگها خسارت وارد مي كنند.
هرگونه مسئله در مديريتداشت نامناسب از جمله آبياري بيش از حد يا تشنگي باعث جلب اين حشره و فعاليت آن مي گردد. از نظر تعداد نسل اين آفت ب ه طور كلي و بسته به منطقه هر دو تا سه سال يك نسل دارد . زمستانگذراني حشره به صورت لارو يا حشره كامل مي باشد. حشرات كامل زمستانگذران، زمستان را در پناهگاه هاي مختلف سپري مي كنند.
روش هاي كنترل
بهترين و ساده ترين روش كنترل اين آفت پيشگيري است . وجود هر گونه ضعف در مديريت باغ از جمله مسايل داشت مثل آبياري تغذيه و … مي تواند محرك خوبي براي جلب اين حشرات براي تخم ريزي باشد . مهمترين عامل در اين ميان، تنش آبي است و به اصطلاح بين ميزان آبياري و افزايش دور آبياري از
يك سو و آلوده شدن به سوسك طوقه رابطه معكوس وجود دارد. مبارزه شيميايي : به طور كلي مبارزه شيميايي اختصاصي عليه اين آفت توصيه نمي شود. بلكه با توجه به انجام سمپاشي ها عليه ديگر آفات، حشرات كامل اين آفت نيز هدف قرار مي گيرند . در باغات كوچك نوعي مبارزه مكانيكي كه همانا جمع آوري و معدوم سازي حشرات كامل با دست است مي تواند مؤثر واقع شود.
گردآوری: شهریار رضائی، کارشناس گیاه پزشکی.
منبع: راهنمای آفات و بیماری های درختان سیب، چاپ نشر آموزش کشاورزی،رئوف کلیایی و همکاران،1394.
