“گندم در سراسر جهان، یکی از مهمترین محصولات استراتژیک و در دسترس ترین نوع غلات بهشمار میرود. گندم دارای دو گونه اهلی و وحشی می باشد؛ از خانواده گیاهان گلدار یک ساله، از تیره گندمیان و خانواده گرامینهها محسوب میشود. گل آذین گندم سنبله شکل است؛ که از هر گره آن یک برگ جوانه میزند. دانه های گندم بین دو پوشش به اسم، پوشک بیرونی (لما) و داخلی (پالئا) قرار میگیرد. برگهای این گیاه مانند تمام غلات، کم عرض و نازک هستند.
اجزای گندم عبارتند از:
- گیاهک: گیاهک گندم، که به آن جوانه یا رویان هم میگویند، سرشار از پروتئین و چربی بوده و حدود 2.5 درصد وزن دانه گندم را تشکیل میدهد. معمولا گیاهک گندم در حین تهیه آرد جدا میشود.
- سبوس گندم: سبوس یا پوسته دانه، حدود 14 درصد از وزن دانه را تشکیل میدهد. معمولا سبوس نیز حین تهیه آرد گندم جدا میشود.
- آندوسپرم: تقریبا 83 تا 87 درصد کل دانه گندم را تشکیل میدهد و حاوی مواد نشاستهای دانه گندم است.
تاریخچه کشت گندم
حدود پنج هزار سال پیش از میلاد، غارنشینان فلات ایران بواسطه تغییرات جوی و تشکیل مزارع، از غارها به سوی دشت سرازیر شدند. آنها در قدیمیترین دشت ایران، جایی اطراف کاشان، به نام سیلک (Sialk) سکنی گزیدند؛ و به کشاورزی و پرورش حیوانات پرداختند. پیشرفت زندگی در هزاره چهارم پیش از میلاد در فلات ایران، موجب ارتقاء کیفیت زندگی مردم؛ و گسترش تجارت محصولات کشاورزی از جمله گندم و جو شد.
براساس یافتههای باستانشناسی، کشت گندم در سوریه و فلسطین به سمت شمال، در امتداد مناطق جنوبی آناتولی رواج داشت. در ادامه از فلسطین به مصر، و از شمال بین النهرین به ایران رسید. گندم نان نخستین بار در ایران شکل گرفت و از ایران راهی هند، ترکمنستان، روسیه و چین و همچنین جنوب روسیه شد.
انواع گندم
به طور کلی گندمها برحسب تفاوت نوع دانهها از نظر رنگ، بافت، شکل و شرایط رشد به دو دسته گندم بهاره و پاییزه تقسیم میشوند. گندمهای بهاره و پاییزه در دو زمان متفاوت در سال کشت میشوند. شیاری که روی قسمت طولی دانه گندم قرار گرفته است در گندمهای پاییزه زیاد است؛ درحالیکه گندمهای بهاره شیار کمتری دارند. اطراف شیار گندم بهاره گرد و شیار گندم پاییزه گوشهدار است. زمان برداشت گندم به بارندگی، رطوبت نسبی، دمای هوا و رسیدن دانه بستگی دارد.
به گندمی که اوایل بهار کشت میشود “گندم بهاره” میگویند. گندم در بهار جوانه میزند و اوایل تابستان رشد میکند. به این ترتیب، زمان برداشت آن اواخر تابستان است. در آن نواحی خاصی که گندم پاییزه تاب سرمای سخت زمستان را ندارد؛ گندم بهاره کشت میشود. در صورتی که وقتی شرایط جوی مناسب باشد میتوان زودتر اقدام به کاشت گندم نمود. کشت زود هنگام گندم، دوره رشد آن را طولانیتر کرده و در نتیجه حجم تولید محصول بیشتر میشود.
انواع روش های کاشت گندم
1- کشت با خطی کار (کشت بر روی پشته ها)
2- کشت با کمبینات
3- کاشت با خطی کار ویژه غلات
4- کاشت به روش بذر پاشی و انجام دیسک سطحی
میزان بذر مصرفی گندم
میزان بذر گندم مورد نیاز برای یک هکتار به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله نوع بذر، شرایط خاک، تراکم بوتهها، و روش کاشت. به طور معمول، برای گندم آبی، مقدار بذر مورد نیاز بین 180 تا 220 کیلوگرم در هکتار است. برای گندم دیم که شرایط آب و هوایی خشکتری دارد، این مقدار ممکن است بین 150 تا 180 کیلوگرم در هکتار باشد.
مراحل رشد و نمو گندم
محصول گندم از زمان کاشت تا برداشت، دارای 5 مرحله کلیدی و مهم است که شامل جوانه زنی ، پنجه زنی ، ساقه دهی ، خوشه دهی و تشکیل و پرشدن دانه می باشد. عواملی مانند آبیاری و تغذیه در مراحل رشدی گندم ، تاثیر مستقیمی بر راندمان تولید و کیفیت محصول دارد.
1- مرحله جوانه زنی
بذر ها به محض اینکه در معرض رطوبت قرار میگیرند شروع به جذب آن نموده و رشد خود را آغاز و شروع به جوانه زدن می کند. در این مرحله دو دو فاکتور اصلی رطوبت و گرما برای جوانه زنی و سبز شدن مورد نیاز است. حداقل و حداکثر درجه حرارت بین 0 تا 22 درجه و مناسب ترین آن 8 تا 10 درجه سانتیگراد می باشد.
2- مرحله پنجه زنی گندم
دومین مرحله و سرنوشت سازترین مرحله در مراحل رشدی گندم پنجهزنی (Tillering) می باشد. در این مرحله ساقه های جانبی یا همان پنجه ها از گره های پایینی شروع به رشد میکنند. این یک فرآیند طبیعی برای افزایش تعداد سنبله ها می باشد. هر پنجه پتانسیل تبدیل شدن به یک ساقه بارور را دارد.
3- ساقه دهی
با شروع مرحله ساقه دهی پنجه زنی در بوته ها به پایان می رسد. هم زمان با بالارفتن درجه حرارت مرحله ساقه رفتن از محل تشکیل اولین گره در قسمت پایین ساقه شروع می شود و تا زمان تشکیل غلاف ادامه می یابد. در این مرحله به دلیل مصرف بیشتر آب تامین آن برای گیاه جزء ضروریات می باشد. در نهایت تشکیل برگ پرچم آخرین برگی است که قبل از تشکیل خوشه خارج می شود و این مرحله پایان می یابد.
4- خوشه دهی یا ظهور سنبله
فاکتور های طول روز و درجه حرارت اهمیت بالایی در ظهور خوشه دارند. اگر ظهور سنبله خیلی زود اتفاق بیفتد ممکن است به سرمای زمستانه برخورد کند و آسیب ببیند و اگر خیلی دیر آغاز شود ممکن است در اثر گرمای زیاد و یا کمبود آب، دوره پر شدن دانه کوتاه شده و عملکرد کاهش یابد.
با اتمام این مرحله، رشد رویشی به پایان رسیده و مرحله زایشی آغاز می شود. گلدهی گندم ۳ تا ۴ روز پس از خروج سنبله انجام می شود. این مرحله نیز به شدت به درجه حرارت و طول روز حساس می باشد.
5- پر شدن دانه
با اتمام گرده افشانی پر شدن دانه ها شروع می شود.
دانه در ابتدا حالت شیری دارد. در این حالت، سایز دانه ها در این مرحله به سرعت افزایش می یابد و خروج مایع شیری رنگ به هنگام فشردن دانه از خصوصیات این مرحله می باشد.
مرحله بعدی خمیری شدن است. در این حالت دانه ها شروع به سفت شدن می کنند و درصد نشاسته و مواد غذایی آن افرایش می یابد. دانه ها در این شرایط رنگ سبز خود را کم کم از دست می دهند.
در این مرحله گیاه کاملا زرد شده و دانه ها سخت می شوند. غلظت آب دانه ها به ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش می یابد.
و سرانجام در مرحله سفت شدن دانه ،گیاه خشک و شکننده و دانه سخت شده و غلظت آب دانه به ۱۴-۱۳ درصد می رسد.
پنجه زنی گندم چقدر طول می کشد؟
مراحل اصلی پنجه زنی
- آغاز پنجهزنی: پیدایش اولین پنجهها از پایینترین گره ساقه اصلی.
- اوج پنجهزنی: زمانیست که سرعت تولید پنجهها به حداکثر میرسد. این مرحله از نظر تغذیه و آبیاری بسیار حساس است.
- تشکیل پنجههای بارور: به پنجههایی گفته می شود که توانایی رقابت و رشد کافی برای رسیدن به مرحله زایشی و تولید سنبله را دارند.
- توقف پنجهزنی: با شروع مرحله ساقهدهی، تولید پنجههای جدید متوقف شده و گیاه انرژی خود را صرف رشد پنجههای موجود و توسعه سنبله میکند. پایش منظم مزرعه برای تعیین دقیق زمان شروع و اوج پنجهزنی، امکان برنامهریزی دقیقتر برای کوددهی سرک نیتروژن و مدیریت آبیاری را فراهم میکند. عدم ظهور پنجه جدید و شروع رشد طولی ساقهها نشانه توقف پنجهزنی است.
زمان شروع پنجه زنی گندم
این مرحله ممکن است در بازه زمانی معمولاً حدود 3 تا 6 هفته پس از کاشت آغاز شود. این بازه میتواند با توجه با کمبود آب و افزایش دما به تعویق بیفتد.
بهترین کود برای پنجه زنی گندم
در مرحله اول یعنی پیدایش اولین پنجه ها به دو روش سرک و آبیاری مواد غذایی را می توان به محصول رساند.
توصیه کودی ما:
اوره ، سولفات آمونیوم ، 105210 لارا، فولو66، هیومیک اسید سوپر هیوم ، ریکاوری
توضیحات:
توصیه می شود در سرک اول از کود اوره به مقدار 2 کیسه ، سولفات آمونیوم 1 کیسه ، 105210 لارا 5 کیلو ، فولو 66 یک کیلو و اسید هیومیک 1 کیلو با هم ترکیب و به وسیله کودپاش یا دستی به خاک اضافه کرد. در این مرحله می توان از کود ریکاوری به صورت آبیاری برای مواردی که توانایی آبیاری دارند استفاده کرد.
در مرحله دوم در اوج پنجه زنی استفاده از ترکیبات ازت بالا و محرک های رشد قوی می تواند در افزایش تعداد پنجه ها بسیار موثر باشد.
توصیه کودی ما
مگافول
توضیحات
چیتا گلد ترکیب انحصاری برای تاثیر سریع و بالا در رشد رویشی گیاهان می باشد. چیتا گلد به سبب داشتن درصد بالای نیتروژن همراه با آمینو اسید و عصاره جلبک دریایی و همچنین وجود ریزمغذی ها سبب تحریک رشد رویشی و افزایشی سبزینگی گیاه می شود. مصرف چیتا در ابتدای فصل در زمان رشد رویشی گیاه قبل از میوه دهی توصیه می شود.
کود مگافول بدلیل دارا بودن 18 نوع اسید آمینه ضروری باعث افزایش کیفیت و عملکرد محصول می شود. کود مگافول یک ترکیب ضد استرس و همچنین محرک رشد بسیار قوی می باشد.
در آخرین مرحله یعنی توقف پنجه زنی، زمانی که ارتفاع پنجه ها به 20 سانتی متر رسید از کود های حاوی سیلیس می توان برای افزایش ضخامت ساقه ها و کاهش ورس استفاده کرد.
توصیه کودی ما
کود سیلیکات پتاسیم سیل پاور
توضیحات
کود سیل پاور کا به منظور مقاوم شدن گیاه در برابر حملات قارچی و آفت ها، افزایش مقاومت برنج در برابر بیماری بلاست،افزایش مقاومت برنج و غلات در مقابل ورس و خوابیدن محصول (به دلیل وجود سیلیسیم) می شود.
مزایای استفاده ازسیل پاور کا
- بهبود کیفیت محصول
- افزایش رشد ریشه و گیاه
- کاهش مصرف آب
- بهبود ساختمان سلولی گیاه بدلیل وجود سیلیسیم در ترکیب این کود
- بهبود جذب مواد مغذی
- کاهش مصرف آب و افزایش تولید انرژی
- بهبود نگهداری مواد مغذی
- بهبود مقاومت در برابر تنش های غیر زیستی مانند شوری خاک یا سرما
- افزایش مقاومت به بیماری ها، آفات و انواع تنشهای محیطی در نتیجه مصرف کود سیلیسیم
- افزایش وزن هزار دانه در گیاهان خانواده گرامینه
- کاهش تمایل حشرات مکنده و تریپس بر تغزیه از گیاهان
- افزایش مقاومت برنج به بیماری قارچی همچون بلاست و لکه قهوه ای
- سیلیسیم موجود در آن به کاهش ورس در گندم و برنج کمک میکند.
گرد آورنده:کارشناسان مجموعه کشاورزنت
