اطلاعات فنی, گیاه پزشکی, مقالات کلیدی, مقالات و تحقیقات

سموم فسفره، دیازینون

 سموم فسفره آلی

یک گروه بزرگ از مواد شیمیایی و حشره کش ها هستند که برای پستانداران شدیداً سمی هستند. ولی آن ها معمولاً کم دوامند و خطر کمتری از سموم کلره برای محیط زیست دارند.
سموم آلی فسفره دارای چندین نام عمومی بوده که تعدادی از آن ها صحیح می با شند، از قبیل: فسفات های آلی ، مشتقات گاز عصبی ، فسفات ها ، حشره کش های فسفاته و اترهای فسفر . این سموم از اسید فسفریک مشتق شده اند. به غیر از ترکیباتی از این گروه که برای مصرف در منازل توصیه شده اند و مصرف آن ها کاملاً بی خطر می باشد ولی اکثریت آن ها برای مهره داران، معمولاً جزء سمی ترین حشره کش ها محسوب می شوند.

سموم آلی فسفره دارای 2 شکل متمایز از یکدیگرند:

شکل اول معمولاً برای مهره داران خیلی سمی تر از سموم آلی کلره می باشد.
ولی دوم که با دوام بوده و ناپایدار است به سرعت و به راحتی تجزیه می شوند.
ترکیبات شکل دوم، در کشاورزی جانشین سموم آلی کلره که با دوام هستند، شده اند.
از مزیت سموم فسفره آلی، تجزیه ی سریع آن ها می باشد و برای اطمینان از کشتن موثر آفات زمان کاربرد این سموم و آستانه سمپاشی با توجه به جمعیت آفت مهم است.
تعدادی از سموم فسفره تماسی و گوارشی و عده ای هم وارد شیره ی گیاهی می شوند . از این سموم می توان به دیازنیون، فنیتروتیون، دی کلرووس و مالاتیون اشاره کرد.

 نام عمومی : Diazinon
فرمولاسیون : EC60%
 دیازینون Oral LD50 : 1250 mg/kg
دوره کارنس : 10 روز

 

دیازینون

این آفتکش در بازار با نامهای تجاری بازودین Basudin  EC , WP , O , D , G , TC , SC  و دیاکاپ Diacap SC30%  وجود دارد. ديازينون از گروه حشره كشهاي فسفره آلي و زير گروه اسيد فسفروتيوئيك بوده كه تا حدي خاصيت سيستميك و نفوذي دارد. اين تركيب باطيف وسيع عليه انواع آفات برگخوار، ساقه خوار و ريشه خوار، مكنده و خاكزي با فرمولاسيونهاي امولسيون (EC60%)، پودر وتابل (WP40%) و گرانول (G5% و G10%) بكار مي‌رود که فرم گرانول از ريشه جذب شده و وارد قسمتهاي سبز گياه می شود .

بايد توجه داشت كه اگر از اين سم براي ضد عفوني بذور و ريشه نهالها استفاده ‌شود، در رشد جوانه ها ايجاد اختلال خواهد نمود. دوام سم در خاك 12 تا 14 هفته است زيرا بشدت جذب كلوئيدهاي خاك مي‌شود، بطوركلي در مدت 3-2 هفته اول بيش از 50 در صد آن تجريه مي‌شود. سميت آن از راه جذب پوستي بسيار زياد است. جذب پوستي آن ايجاد مسموميت حاد و مزمن مي‌كند. براي ماهيها، زنبور عسل و ساير حشرات مفيد خطرناك است. 

مكانيسم اثر ديازينون

 حشره كش و كنه كش غيرسيستميك و نفوذي با اثر تماسي، گوارشي و تنفسي (تدخينی) و اثر ضربه اي شديد و همچنين دوره محافظتي متوسط (15-7 روز) مي‌باشد. توانايي اين سم در مهار آنزيم كولين استراز در سيستم عصبي جانوران است. استيل كولين بعنوان ناقل پيام عصبي در فضاي بين سيناپسي عمل مي‌كند و موجب تحريك اكسون بعدي مي‌شود.

ديازينون در بدن حشره موجب تجمع در سيناپس شده و درنتيجه تحريك رشته عصبي بعدي بصورت مستمر ادامه مي‌يابد، چون آنزيم كولين استراز لازم براي تجزيه استيل كولين در فضاي بين سيناپسي و حذف اين تحريك مستمر بواسطه ديازينون بلوكه شده است.

موارد مصرف ديازينون

 جهت كنترل طيف وسيعي از حشرات جونده (برگخوار، ساقه خوار و ريشه خوار) روي گياهان مختلف مثل درختان خزان شونده، مركبات، انگور، زيتون، موز، ذرت، سورگوم، يونجه، پنبه، برنج، نيشكر، آفتابگردان، سويا، چغندر، پسته، خرما، لوبيا، زيتون، چاي، غلات، سبزي و جاليزي و گياهان زينتي و جنگلي قابل استفاده است.

اين تركيب روي حشرات خاكزي (به منظور ضد عفوني بذر در مقابل لارو و حشرات بالغ آفت) و مگسهاي قارچ خوراكي نيز بكار مي‌رود. ديازينون اثر دوركنندگي روي پرندگان دارد.

سازگاري و اختلاط 

تاكنون گزارشي از بروز حساسیت ديازينون روي گياهان در دز توصيه شده عنوان نشده است ولي ممكن است روي برخي واريته هاي سيب ايجاد زنگار نمايد. از نظر اختلاط با تركيبات ديگر نيز، ديازينون با تركيباتي كه داراي مس باشد سازگاري ندارد. ديازينون به اكسيداسيون حساس است، در محلولهاي اسيدي بتدريج تجزيه مي‌شود ولي در محلولهاي قليايي نسبتاً پايدار است. خاصيت خورندگي روي فلزات دارد.

 توجه :  موارد توصیه شده، از منابع معتبر و مختلف خارجی و داخلی(کتب ، مقالات و بروشورها) استخراج گردیده  و صرفا به منظور آشنایی کارشناسان و کشاورزان محترم با جنبه های مختلف کاربرد این سم می باشد. لذا پیشنهاد می شود که همیشه توصیه سازمان حفظ نباتات را دراولویت قرار دهند. در مورد توصیه های فنی  شرکت اكسيركشاورزی نیز انجام آزمایش قبلی در سطح کوچک قبل از مصرف توصیه می گردد.

در ضمن مسائل و نكات مذكور كلي بوده بستگي به شرايط محيطي و امكانات موجود دارد. چون شرکت توليد كننده از نحوه شرايط نگهداري، زمان مصرف، مقدار دز مصرفي، چگونگي  مصرف، شرايط جوي محيط و آن با ساير سموم و تركيبات شیمیایی توسط مصرف كننده بي اطلاع مي‌باشد، لذا هيچگونه مسئوليتي متوجه تولید کننده نمي‌باشد. همچنین فروش و مصرف این سم بدون نسخه گیاهپزشکی ممنوع می باشد. 

 

گردآوری: شهریار رضائی، کارشناس گیاه پزشکی.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *